TAGALOG LANG Did you know that Tagalog Lang translates as "Tagalog Only" in Tagalog?

Tomas Pinpin, Prince of Filipino Printers

Tomas Pinpin is known as  the "Prince of Filipino Printers" or the "Patriarch of Filipino Printing." He learned the art of printing in 1608 in the Dominican-owned printing press in Abucay, Bataan.

The following biography of Tomas Pinpin was written in Tagalog  by Jose N. Sevilla at Tolentino in the early 1920s:

TALAMBUHAY NI TOMAS PINPIN

Laking̃ kapabayaan at kapabayaáng̃ lubháng̃ pumipinsalà sa ating̃ pagkabansáng̃ lináng̃ ang̃ pang̃yayaring̃ ang̃ ating̃ mg̃a dakiláng̃ tao ay nálibíng̃ sa limót at waláng̃ nagukol kahit na hapyáw man lamang̃ na pagbabalità sa kaniláng̃ mg̃a kabantugan. Ang̃ limbang̃an ay isáng̃ dakiláng̃ biyayà sa katauhan, sa pagka't túnay na mabisang̃ katulong̃ sa paglálaganap ng̃ mg̃a mithíng̃ bung̃a ng̃ mg̃a kisláp ng̃ diwà ng̃ tao ng̃uni't katakátaká mandín na ang̃ káunaunahang̃ manlilimbág dito sá Kapuluán ay hindî naka pagpapamana sa atin ng̃ haláw man lamang̃ ng̃ kanyáng̃ buhay, subalì't gaya ng̃ ang̃ mg̃a dakiláng̃ pang̃yayari ay nagiiwan ng̃ mg̃a dakiláng̃ bakás gayon ang̃ nang̃yari sa ating̃ kababayang̃ itó na pinagúukulan ng̃ayon nitóng̃ maigsíng̃ úlat.

Ang̃ limbagan ay isáng̃ dakilang̃ biyayà sa katauhan, biyayang̃ mabisang̃ katulong̃ sa paglalaganap ng̃ mg̃a kahang̃ahang̃áng̃ kisláp ng̃ diwà na higit sa dagidab na sumasakaalaman ng̃ lahát at napapanatili at nagágamit at sunodsunoran sa kapakanán ng̃ katauhan.

Kung̃ ang̃ limbagan ay isáng̃ tunay na biyayà sa katauhan, dísapalà ay karapatdapat na pagpugayan at handugán ng̃ isáng̃ ganáp na pagturing̃ ang̃ mg̃a taóng̃ nang̃ákatulong̃ sa pagpapalaganap niyaón. Si Tomás Pinpin, sa ng̃ayon sa mg̃a kasulatang̃ amíng̃ násuysóy ay siyáng̃ káunaunahang̃ Tagalog na naglaganap ng̃ limbagan sa dakong̃ itó ng̃ daigdigan.

Kilalá at nahihiging̃an na siyá'y isáng̃ Tagalog at káunaunahang̃ manlilimbág dito sa Filipinas at Tagalog na may díwang̃ lináng̃ sa itinítímpalák ng̃ káunaunaháng̃ aklát na «Librong̃ Pagáaralan ng̃ mg̃a Tagalog ng̃ Wikang̃ Kastilà» subali't hindî nákikilala gaya ng̃ malaong̃ dî nábalitaan ang̃ kanyáng̃ pang̃alan, sa pagká't waláng̃ nagukol sa kanyá ng̃ isáng̃ karapat dapat na gunitâ.

Ang̃ ganitóng̃ mg̃a kapabayaan ay dî dapat mamarati, sa pagká't lubhang̃ pípínsalà sa ating̃ pagkabanság kasalukuyang̃ tinátawaran at ayaw kilalanin.

Ng̃uni't sino si Pinpin? Kailan siyá ipinang̃anak? Saang bayan siyá Sumibol?

Mg̃a tanong̃ na dî matugón ng̃ tiyakan at waláng̃ mg̃a kasulatan maturól yayamang̃ ang̃ karamihan ng̃ mápagsasáng̃guniang̃ tálaan sa mg̃a Simbahan ay nalipol at na waldás ng̃ ating̃ mg̃a himagsikan. Hindî máaaring̃ malimutan, hindî Páhiná 15dapat malimutan ang̃ mg̃a dakilang̃ gawâ ng̃ mg̃a lalò pang̃ dakilang̃ tao na gaya ni Pinpin. Sa kanyáng̃ aklát ay matítiyák ang̃ kanyáng̃ sikháy na tayo'y mákawatas ng̃ nang̃amiminunò sa atin at ng̃ sa gayóng̃ paraán ay tahás nating̃ mákilala ang̃ kaniláng̃ urì, karang̃alan at diwà dahilán itóng̃ sukat na, upáng̃ si Pinpin ay mákintál sa pusò ng̃ tanáng̃ pilipino at magsikap na siyá'y mákilala at pag-aáralan. Umanó'y tubong̃ Abukay, sakóp ng̃ lalawigang̃ Bataan niyaóng̃ lalawigan pinakípamuhayam hang̃gáng̃ sa huling̃ sandalî ng̃ ating̃ dakilang̃ Balagtás; niyaóng̃ lalawigang̃ sinibulan ng̃ isáng̃ utak na hinang̃aan ng̃ Daigdig na hang̃gang̃ sa kamatayan ay pawang̃ karang̃alan sa kanyáng̃ buhay ang̃ idinudulot sa kanyáng̃ sariling̃ lupà, ng̃ kagalang̃-galang̃ na Arellano.

Sang̃ayon sa isáng̃ aklát na kanyáng̃ sinulat, si Tomás Pinpin ay taong̃ Bataan, dátapuwa't dî maturól nang̃ tiyakan kung̃ alíng̃ bayan sa Bataan ang̃ kanyang̃ kinákitaan ng̃ unang̃ liwanag; kapabayaan ng̃ ating̃ mg̃a pang̃anay na sanhî ng̃ayón ng̃ kapinsalaáng̃ itó, bagá mang̃ dî íilán ang̃ nagsásabing̃ ang̃ kababayang̃ itó ay tubò sa bayan ng̃ Abukay.

Talagáng̃ ang̃ mg̃a dakilang̃ tao ay pinagaagawán ng̃ mg̃a bayan, gaya halimbawà ng̃ nang̃yayari sa ating̃ Balagtás, na anáng̃ mg̃a tagá Udyóng̃ ay anák itó ng̃ bayang̃ yaón, baga máng̃ ang̃ mg̃a kasulatáng̃ nátuntón ng̃ masipag na mánunuysóy na si G. Hermenegildo Cruz ay tumítiyák na ang̃ ating̃ Makatà ay tubò sa Pang̃inay, sakop ng̃ Bigaa, Bulakán.

Saan mang̃ bayan sumiláng̃ si Pinpin, ay nakasísiyá na sa amin ang̃ matiyák na siya'y isáng̃ Tagalog at siyáng̃ káunaunahang̃ manunulat na naghandóg ng̃ isáng̃ mahalagáng̃ aklát ng̃ sining̃, sa kapakinabang̃an ng̃ kanyáng̃ mg̃a kalahi.

Utang̃ sa masikap na mánunulat na si G. Manuel Artigas, ang̃ muling̃ pagkálimbág ng̃ «Librong Pag-aaralan Ng Mga Tagalog Ng Wikang Kastila» sa kanyáng̃ «La Primera Imprenta en Filipinas» at doón ay mabábakás ng̃ mg̃a mairugin sa mg̃a kabantugan ng̃ ating̃ mg̃a kababayan ang̃ mg̃a mahahalagáng̃ aral ng̃ ating̃ Pinpin sa kanyáng̃ mahalagá at pang̃anay na aklát na may gayóng̃ uri na kabantugan ng̃ pánitikang̃ Tagalog.

Sa kanyáng̃ pagkamanlilimbág ay natitiyák na siyá ay nagíng̃ isáng̃ matapát na aralán ni Parì S. José, at sa isáng̃ maigsíng̃ bugsô ng̃ panahóng̃ ikinatatag dîto ng̃ limbagan ay nakápaghandóg agád ng̃ mayamang̃ bung̃a ng̃ kanyáng̃ diwà. Niyaóng̃ na limbagin ang̃ kanyáng̃ aklat ay nagtamó, ng̃ malugód na papuri ni Pari Roque Barrionuevo sa kanyáng̃ mung̃kahi upáng̃ bigyáng̃ pahintulot at sa iláng̃ katagâ ay kalakip itóng̃: «Y es mucho de estimar por ser su autor un natural tagalog.»

Siya ang̃ naging̃ Patnugot ng̃ unáng̃ limbagan dito sa Pilipinas magbuhat niyaóng̃ taóng̃ 1610 gaya ng̃ mátataluntón sa «Arte y Reglas de la Lengua Tagala» at ang̃ ganitóng̃ tung̃kulin ay ginampanan niyá hang̃áng̃ sumapit ang̃ taóng̃ 1630, at nang̃ lumipas ang̃ iláng̃ panahon ay lumipat siyá sa Limbagan ng̃ mg̃a Paring̃ Hesuitas niyaóng̃ 1637 hang̃gang̃ 1639.

Si Tomás Pinpín ng̃â sang̃ayon sa mg̃a nátataluntóng̃ balità ay siyáng̃ matandáng̃ kapatid ng̃ ating̃ mg̃a manlilimbág na dî nagaksayá ng̃ panahón at naging̃ sáligan ang̃ katiyagaán hang̃gáng̃ sa magíng̃ isáng̃ dalubhasang̃ tagapagpanuto ng̃ kanyáng̃ mg̃a kapanahón gaya ng̃ mákikita sa katagáng̃ aming̃ sísipiin dito sa kapakinabang̃an ng̃ aming̃ mg̃a mambabasa: «Dí baquin ang langgam ay nacararating sa cacaong̃in ay bahaguia ng̃ macalacad.»

Mahalagang̃ aral na magagawáng̃ isáng̃ mainam na sáligan upáng̃ sapitin ang̃ alin máng̃ matataás na indayog ng̃ páng̃arapín.

At itóng̃ sumusunód; «ay lalo ring iquinapagpilit nang loob cong tayong lahat ay paraparag macaalam nang uicang Castila ay ang caloloua nating ay nang maiquinabang sa P. Dios nang Canyang mga Auaauang marami».

Kung̃ saan mapagkikitang̃ sa kanyáng̃ banál na pananampalataya ay dî niya naligtaan ang̃ mg̃a kalahì na dî makinabang̃ ng̃ biyayà noón.

Kung̃ ang̃ nang̃áuna sa atin ay nagsikap na magpamana sa mg̃a sumisiból ng̃ bahagyâ man lamang̃ ulat tung̃kól dito sana'y nápagaralan natin gayón ang̃ mg̃a dakilang̃ halimbawà sa ating̃ kapakinabang̃an.

Kung̃ isáng̃ araw ay makasapit ka giliw na mambabasa sa Liwasang̃ Cervantes at doón ay makita mo ang̃ isáng̃ bantayog ay masdán mo si Pinpín na nakapakò ang̃ matá sa lupà at tila may mahalagáng̃ bagay na ináaninag; ináapâ niya marahil kung̃ ang̃ naging̃ bung̃a ng̃ limbagan sa kanyáng̃ tinubuang̃ lupà ay nagíng̃ isáng̃ biyayà ó naghatíd sa kapang̃anyayaán. Nálalamán niyáng̃ ang̃ limbagan ay isáng̃ mabilis na pakpák ng̃ diwà upáng̃ ang̃ bung̃a ng̃ kaniláng̃ mg̃a likhâ ay magtawirang̃ waláng̃ pang̃anib sa malalawak na karagatan ng̃ daigdigan, nálalaman niyáng̃ ang̃ limbagan ay isáng̃ mabutíng̃ paraán upáng̃ ang̃ lahát ng̃ mg̃a pang̃yayari ay huwág máliblib sa mang̃ágsísisibol na áapuhin, at itó ang̃ kanyáng̃ ginawâ kung̃ kayâ kahit hapyáw, ay siya'y ating̃ nábabalitaán ng̃ayón. Ng̃uni't dî dapat mákailâ sa atin ang̃ pang̃yayaring̃ ang̃ limbagan ay isang̃ mabisang̃ katulong̃ sa paninirang̃ puri.

Nariyán ang̃ isang̃ taong̃ nagpagál sa kapakinabang̃an ng̃ kanyáng̃ bayang̃ tinubuan.